Wat weten we over AI in het onderwijs, digitale geletterdheid en digitale competenties van leraren? Deze publicatie bestaat uit drie mapping reviews voor de NKO Kennisagenda die de beschikbare wetenschappelijke kennis en kennishiaten rond deze thema’s systematisch in kaart brengen.
Kennisbasis voor digitalisering en technologie in het onderwijs
Hoe geven we vorm aan AI in het onderwijs? Hoe onderwijzen we digitale geletterdheid effectief, zonder dat verschillen tussen leerlingen groter worden? En hoe ontwikkelen en borgen we de digitale competenties van leraren?
In het rapport ‘Digitalisering en technologische ontwikkelingen in het onderwijs: Mapping reviews NKO Kennisagenda’ brengen drie mapping reviews de beschikbare wetenschappelijke kennis en kennishiaten rond deze vragen systematisch in kaart. Het rapport is opgesteld in het kader van de ontwikkeling van de NKO Kennisagenda 2026–2029.
De drie vraagstukken zijn geselecteerd uit een bredere verkenning van vraagstukken rond digitalisering, na consultatie van externe expertgroepen. Daarbij is gekeken naar de bijdrage aan hoogwaardig onderwijs, de reikwijdte over sectoren en niveaus en de bijdrage aan duurzame onderwijsverbetering. De achtergrond en onderbouwing van deze selectie zijn beschreven in de publicatie ‘Vraagstukken digitalisering en technologie in het onderwijs’.
Onderzoeksopzet
Voor elk vraagstuk is systematisch gezocht naar wetenschappelijke literatuur in ERIC en Scopus. De geselecteerde publicaties zijn geanalyseerd op onder meer inhoudelijke aspecten, onderwijssectoren, landen en onderwijsstelsels, typen onderzoeksvragen, onderzoeksmethoden en publicatietypen.
AI: veel onderzoek, maar vooral in het hoger onderwijs
Generatieve AI laat positieve effecten zien op leeruitkomsten, vooral in het hoger onderwijs. Begeleiding door de leraar blijkt daarbij belangrijk: zonder begeleiding neemt het effect sterk af. Ook intelligent tutoring systems en pedagogische agents laten positieve effecten zien.
Het onderzoek concentreert zich echter sterk op het hoger onderwijs: 80% van de geselecteerde studies is in deze sector uitgevoerd, terwijl het mbo vrijwel ontbreekt. Ook onderzoek naar langdurig AI-gebruik, kritisch denken, beleid en governance en digitale soevereiniteit is nog schaars.
Digitale geletterdheid: vooral computational thinking goed onderzocht
Binnen digitale geletterdheid is computational thinking het meest onderzocht. Er zijn duidelijke aanwijzingen voor effectieve aanpakken, zoals scaffolding, project-based learning en samenwerkend leren.
AI-geletterdheid is daarentegen nog een jong onderzoeksveld. Ook blijkt sociaaleconomische status samen te hangen met digitale vaardigheden en is het mbo binnen alle onderzochte deelgebieden sterk ondervertegenwoordigd.
Digitale competenties van leraren: weinig zicht op structurele borging
Onderzoek naar professionalisering van digitale competenties van leraren laat positieve effecten zien. Het gaat daarbij echter meestal om kortdurende, eenmalige trainingen.
Er is nog weinig bekend over de vraag of leraren deze competenties op langere termijn behouden en blijvend anders gaan lesgeven. Ook is nauwelijks onderzocht hoe digitale competenties structureel kunnen worden verankerd in beleid, leiderschap en doorlopende professionalisering binnen onderwijsorganisaties.
Implicaties voor onderzoek en praktijk
Over de drie vraagstukken heen vallen enkele kennishiaten op. Het mbo blijft systematisch onderbelicht, langetermijnonderzoek ontbreekt grotendeels en veel onderzoek vindt plaats in het hoger onderwijs of in onderwijsstelsels die verschillen van de Nederlandse context.
Vervolgonderzoek kan zich daarom sterker richten op implementatie op school- en stelselniveau, onderbelichte onderwijssectoren en groepen en de duurzaamheid van effecten.
Het onderzoek is uitgevoerd met subsidie van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijsonderzoek (NKO), in het kader van de ontwikkeling van de NKO Kennisagenda 2026–2029.
Bekijk de publicatie