Kunstmatige intelligentie (AI) heeft een grote impact op het onderwijs. Het biedt kansen om leren te personaliseren, processen te ondersteunen en complexe inzichten te verkrijgen. Tegelijkertijd brengt AI uitdagingen met zich mee op het gebied van ethiek, vaardigheden en kansenongelijkheid. Bij iXperium werken we samen met onderwijsinstellingen, bedrijfsleven en wetenschap aan praktische en innovatieve toepassingen van AI in het onderwijs.
Kunstmatige intelligentie (AI)
AI staat voor de mogelijkheid van machines om mensachtige vaardigheden te vertonen, zoals leren, plannen en redeneren. Binnen AI onderscheiden we:
- Algemene AI, zoals beeldherkenning, natuurlijke taalverwerking (NLP) en generatieve AI.
- Onderwijs AI, specifiek ontwikkeld voor toepassing in het onderwijs.
De ontwikkelingen binnen met name de algemene AI gaan razendsnel. Denk aan betere modellen binnen generatieve AI, AI-agenten die zelfstandig taken uitvoeren en het gebruik van AI in combinatie met eigen content. Deze algemene AI toepassingen worden in toenemende mate ook door leerlingen en leraren ingezet binnen het onderwijs. Deze ontwikkelingen vragen om een kritische, ethische en verantwoorde benadering van AI in het onderwijs.
AI in het onderwijs
AI kan een bijdrage leveren aan het onderwijs. Door leerprocessen inzichtelijk te maken, onderwijs op maat te bieden en complexe taken te vereenvoudigen. Voorbeelden hiervan zijn:
- Tools voor adaptief leren.
- Dashboards die leerprestaties visualiseren.
- Automatische spraakherkenning voor technisch lezen.
Belangrijk hierbij is dat leraren daarbij een afgewogen (didactische) keuze maken voor de manier waarop AI ingezet wordt in het onderwijs. AI heeft ook invloed op hoe we het onderwijs ontwikkelen, uitvoeren en evalueren. Met de juiste kaders en ondersteuning kan AI bijdragen aan een veilige, rechtvaardige en duurzame leeromgeving.
Onderwijs over AI
De ontwikkelingen rond AI en onderwijs betekenen iets voor leerlingen, leraren, onderwijsinstellingen en de lerarenopleidingen.
Leerlingen
Het ontwikkelen van digitale en AI-geletterdheid is cruciaal voor hun toekomstige leven, leren en werken. Leerlingen moeten leren omgaan met AI als een geïntegreerd onderdeel van hun dagelijks leven, tijdens het leren en moeten begrijpen welke impact het heeft tijdens hun toekomstige werk. Een kritische houding, ethisch en integer handelen dragen bij aan verantwoord gebruik van AI. Het onderwijs heeft de opdracht hen daarbij te begeleiden.
Leraren
AI kan helpen bij het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van het onderwijs, maar vereist deels nieuwe competenties.
Onderwijsinstellingen
AI is niet alleen een vraagstuk voor individuele docenten en hun studenten, onderwijsinstellingen moeten nadenken over vragen als:
- Hoe bereiden we onze studenten optimaal voor op een toekomst waarin AI een steeds grotere rol speelt in leven, leren en werken?
- Hoe zorgen we ervoor dat docenten de juiste kennis en vaardigheden ontwikkelen om AI effectief en verantwoord in te zetten in hun onderwijspraktijk?
- Welke ethische en praktische kaders moeten we opstellen om AI op een veilige en rechtvaardige manier in ons onderwijs te integreren?
- Hoe gaan we om met de risico’s van kansenongelijkheid bij het gebruik van AI-tools?
Lerarenopleidingen
Ook bij het opleiden van nieuwe leraren is het van belang aandacht te besteden aan de ontwikkelingen op het gebied van AI en onderwijs. Scholen zullen verwachten dat studenten die stage lopen vanuit de lerarenopleiding of recent afgestudeerd zijn, hiervan op de hoogte zijn. Studenten zullen dan niet alleen zelf AI-geletterd moeten zijn, maar ook moeten weten hoe ze leerlingen kunnen begeleiden bij het AI-geletterd worden en hoe ze AI inzetten bij het ontwerpen, uitvoeren en analyseren van hun onderwijs.
AI en onderwijs bij iXperium
iXperium speelt een actieve rol in de integratie van AI in het onderwijs. In samenwerking met partners uit onderwijs, onderzoek en werkveld ontwikkelt iXperium evidence-informed oplossingen:
Docentcompetenties
Het door iXperium ontwikkelde raamwerk docentcompetenties biedt een helder overzicht van de vaardigheden en competenties die docenten nodig hebben om effectief en verantwoord met ict, waaronder AI, te werken. Dit raamwerk is essentieel voor het lesgeven met en over AI, omdat het docenten ondersteunt in het ontwikkelen van de juiste kennis, een kritische houding en ethisch handelen. Het vormt daarmee een belangrijke basis voor toekomstgericht onderwijs waarin AI een steeds grotere rol speelt.
Monitor Leren en lesgeven met ict
De monitor Leren en lesgeven met ict van iXperium geeft onderwijsbesturen inzicht in hoe ict – inclusief AI – wordt ingezet in het onderwijs en in welke mate leraren daarbij beschikken over de competenties die ze daarbij nodig hebben. De uitkomsten laten zien waar kansen en ontwikkelpunten liggen, en vormen daarmee een basis voor gerichte professionaliseringsactiviteiten. Door regelmatig te monitoren, worden ambities meetbaar en kunnen onderwijsinstellingen doelgericht sturen op groei, duurzame inzetbaarheid en de effectieve integratie van ict en AI in het onderwijs.