Wat is goed onderwijs in een wereld waarin AI steeds meer taken overneemt? Die vraag stond op dinsdag 7 april centraal op de tweede studiedag van dit studiejaar van de Academie Educatie van de HAN Vanuit iXperium leverden we een actieve bijdrage aan het programma van deze dag, met verschillende sessies en workshops en een keynote door lector Heleen Pennings.
AI: meer dan ChatGPT
In haar keynote nam Heleen de aanwezigen mee in de wereld van AI. Waar veel mensen sinds de opkomst van ChatGPT vooral denken aan generatieve AI, liet zij zien dat AI al veel langer onderdeel is van ons dagelijks leven. Denk aan aanbevelingen op Netflix of gepersonaliseerde zoekresultaten via Google Search, maar ook in onderwijs wordt al decennia lang gebruik gemaakt van adaptieve leersystemen.
Gebruik en bekwaamheid in balans
Een belangrijk spanningsveld dat tijdens de keynote zichtbaar werd, is dat tussen gebruik en bekwaamheid. Studenten maken al volop gebruik van AI en verwachten dat het een grote rol zal spelen in hun toekomst. Tegelijkertijd ervaren veel docenten dat zij nog niet volledig toegerust zijn om AI effectief in te zetten in hun onderwijs. Dat zien studenten ook.
Heleen maakte dit onderwerp bespreekbaar door middel van stellingen, waarbij deelnemers actief werden betrokken. Zo werd onder andere gevraagd wie zichzelf competent voelt in het gebruik van AI. Ongeveer 40% van de aanwezigen gaf aan zich hierin bekwaam te voelen, een percentage dat in lijn ligt met onderzoeksresultaten waarin 44% van de studenten aangeeft dat hun docenten goed voorbereid zijn op het werken met AI.
Dit roept fundamentele vragen op: hoe begeleiden we studenten in het gebruik van AI als we zelf nog zoekend zijn? En wat betekent dit voor onze rol als docent?
AI als aanvulling op professioneel handelen
Volgens Heleen kan de inzet van AI in het onderwijs vanuit verschillende perspectieven worden bekeken. Enerzijds is er het vervangingsperspectief, waarbij AI bepaalde taken van docenten (deels) kan overnemen, zoals het nakijken van toetsen. Anderzijds is er het vermeerderingsperspectief, waarin AI juist wordt ingezet ter ondersteuning van het professioneel handelen van de docent.
Met name vanuit dit laatste perspectief ligt de meerwaarde van AI in de samenwerking tussen mens en technologie. AI kan bijvoorbeeld helpen bij het analyseren van leerdata, het signaleren van patronen, het voorspellen van leeruitkomsten en het ondersteunen van differentiatie. Op die manier kan AI docenten voorzien van aanvullende inzichten en bijdragen aan meer gerichte afstemming op de behoeften van studenten. Het is belangrijk dat docenten daarbij wel autonomie blijven behouden en in the loop blijven.
AI als onderwijskundige vraag
Tot slot ging Heleen in op de vraag hoe het gebruik van AI oproept tot vragen over wat we verstaan onder goed onderwijs en hoe technologie zich daartoe verhoudt. In plaats van AI uitsluitend in te passen binnen bestaande structuren, vraagt dit om reflectie op het curriculum. Daarbij kan AI op verschillende manieren een plek krijgen in het onderwijs. Bijvoorbeeld door te leren mét AI, zoals bij adaptieve leermiddelen, en door te leren óver AI als onderdeel van digitale geletterdheid.
Dit vraagt om bewuste afwegingen en om afstemming tussen onderwijs, onderzoek en technologieontwikkeling. Daarmee werd duidelijk dat AI niet alleen een praktische toevoeging is, maar ook aanleiding geeft om opnieuw te kijken naar de uitgangspunten van het onderwijs. De docent speelt in die afstemming een belangrijke rol, waar we meer aandacht aan zouden moeten besteden.
Workshops en sessies: van onderzoek naar praktijk
Na de keynote verplaatste het programma zich naar K35, waar medewerkers van iXperium een actieve bijdrage leverden aan verschillende workshops en sessies. In deze sessies kwamen onderzoek, onderwijspraktijk en concrete toepassingen van AI samen.
Onderzoek en professionalisering
Zo verzorgden onderzoekers Nieske Coetsier en Kirsten de Ries de workshop Interviewtechniek trainen met AI. Binnen het CABLE-project ontwikkelde iXperium een AI-trainer die docentonderzoekers ondersteunt bij het voeren van gesprekken met studenten over welzijn. In de workshop maakten deelnemers kennis met deze tool en werd ingegaan op het ontwikkelproces en de inzet ervan in professionalisering.
Curriculum en didactiek
Op het snijvlak van curriculumontwikkeling en didactiek presenteerden Jochem Hiddink en Koen Henskens het ontwerp van een profileringsaanbod rond AI en didactiek. Deze cursus, die later wordt gepilot binnen de lerarenopleidingen, werd in de sessie besproken en verrijkt met input van deelnemers.
De vraag naar de toekomst van het leraarschap kwam nadrukkelijk naar voren in de workshop van specialist Leren met ict Tanja van Grinsven Roeland Harms (docent bij de lerarenopleiding Nederlands van de HAN), waarin werd verkend hoe het beroep van leraar verandert in een wereld waarin AI een steeds grotere rol speelt. Hierbij werd onder andere gekeken naar de consequenties voor leeruitkomsten, toetsing en onderwijsontwerp.
Ontwerpen en toepassen met AI
Ook het ontwerpen en creëren met AI kreeg een plek in het programma. Specialist Leren met ict Hilde Cuppen nam deelnemers mee in vibecoding, een manier van programmeren waarbij het formuleren van ideeën centraal staat en AI ondersteunt bij het uitwerken daarvan in toepassingen.
Daarnaast bood associate lector Pierre Gorissen samen met Harry Stokhof (lerarenopleider en onderzoeker bij de Academie Educatie) handvatten voor het doordacht herontwerpen van onderwijs in het licht van AI. In deze sessies gingen deelnemers actief aan de slag met scenario’s om de impact van AI op hun eigen onderwijspraktijk te verkennen.
Reflectie en verdieping
De inhoudelijke lijn van de keynote werd verder verdiept in de rondetafelsessie van Heleen Pennings, waarin deelnemers gezamenlijk reflecteerden op de rol van AI in het onderwijs en de implicaties voor docenten en studenten.
Ook verzorgde promovenda Annemieke de Jong-Haarlem een sessie over de inzet van AI in het moderne vreemde talenonderwijs, waarin deelnemers concrete toepassingen verkenden voor verschillende taalvaardigheden. Haar promotietraject, dat begeleid wordt vanuit iXperium door lector Marijke Kral, richt zich op het gebruik van AI-chatbots in taalonderwijs. Lees hierover meer in dit artikel.
Samenhang tussen onderzoek, ontwerp en praktijk
Gezamenlijk lieten deze sessies zien hoe binnen iXperium wordt gewerkt aan het verbinden van onderzoek, ontwerp en praktijk, en hoe AI daarin een steeds prominentere rol speelt. Tegelijkertijd maakten de sessies zichtbaar dat de inzet van AI vraagt om voortdurende afstemming, experiment en reflectie. Daarmee bieden deze bijdragen een waardevolle basis om het gesprek en de verdere ontwikkeling binnen de Academie Educatie voort te zetten.
