Sinds 2016 werken de Gelderse mbo-instellingen Graafschap College, ROC Nijmegen, Yuverta, Rijn IJssel, Christelijke Onderwijs Groep en Aventus, de tweedegraads lerarenopleidingen en het iXperium Centre of Expertise Leren met ict van de HAN in de Gelderse Professionaliseringsagenda samen aan het thema leren en lesgeven met ict.
Over de samenwerking
Het hart van de samenwerking binnen iXperium Gelders mbo vormt de leerlijn Leren en lesgeven met ict (LLICT) van de Gelderse Professionaliseringsagenda (GPA). Binnen de GPA werken de Gelderse mbo’s samen om het beste mbo-onderwijs in de regio te realiseren.
De LLICT richt zich op de vraag hoe ict een structurele en betekenisvolle plek kan krijgen in het mbo-onderwijs. Het gezamenlijke doel van de Gelderse mbo’s, de HAN Academie Educatie en iXperium is duidelijk: onderwijsprofessionals in de roc’s en lerarenopleiders van de HAN zijn aantoonbaar competent in leren en lesgeven met ict. Ict wordt effectief ingezet om recht te doen aan verschillen tussen studenten, en digitale geletterdheid is verankerd in het mbo-curriculum.
Centrale thema’s in de samenwerking zijn:
- Onderwijsprofessionals in mbo-instellingen zijn aantoonbaar competent in leren en lesgeven met en over ict.
- Aankomende mbo-docenten aan de lerarenopleidingen van de HAN zijn aantoonbaar competent in leren en lesgeven met en over ict (TGLO en PDG).
- Digitale geletterdheid is geïntegreerd in het curriculum van de mbo-instellingen en de lerarenopleiding.
- Ict wordt effectief ingezet om recht te doen aan verschillen tussen studenten.
De volgende hoofddoelen zijn hierbij geformuleerd:
- het versterken van de ict-competenties van docenten, i-coaches, leidinggevenden en leraren-in-opleiding;
- het effectief inzetten van ict om beter recht te doen aan verschillen tussen studenten;
- en het verankeren van digitale geletterdheid in het curriculum.
Van kennisdeling naar praktijktoepassing
Om de doelstellingen te realiseren zijn een aantal ambities geformuleerd:
- meer aandacht voor onderzoek binnen het mbo op het kennisgebied leren en lesgeven met ict;
- bevorderen van de kennis over en de didactische inzet van ict in het mbo-onderwijs en lesgeven met ict;
- realiseren van meer structurele aandacht voor de impact van ict in de maatschappij in het curriculum;
- realiseren van meer ondersteuning voor onderwijsprofessionals bij de inrichting van ict in het onderwijs;
- professionalisering van onderwijsprofessionals en leidinggevenden op het kennisgebied leren en lesgeven met ict;
- inrichten van fysieke locaties waar onderwijsprofessionals van de instellingen kunnen kennismaken en experimenteren met nieuwe ict-ontwikkelingen in het onderwijs.
Na een eerste fase met ontwikkeling van kennis en producten, verschoof de aandacht vanaf 2022 naar toepassing in de praktijk. Iedere instelling maakte hiervoor een eigen implementatieplan, terwijl de partners ook gezamenlijk werkten aan inzicht en bewustwording.
Zeven lessen uit de samenwerking
De samenwerking heeft de afgelopen jaren niet alleen concrete producten en aanpakken opgeleverd, maar ook waardevolle inzichten over wat effectief samenwerken in een netwerk vraagt en kan opleveren. De belangrijkste lessen uit de samenwerking zijn samengebracht in zeven inzichten, aangevuld met praktijkvoorbeelden rond digitale geletterdheid, gepersonaliseerd leren, digitale onderwijstransformatie, monitoring en duurzame professionalisering.
De lessen laten zien welke rol onder meer de samenwerking tussen onderwijs, onderzoek en werkveld, evidence-informed werken, eigenaarschap en de verbinding met beleid en organisatie spelen bij duurzame onderwijsontwikkeling. De inzichten zijn gebaseerd op ervaringen en evaluaties uit de afgelopen jaren; ook ontwikkelingen uit de huidige fase zijn meegenomen.
Bekijk de zeven lessen en praktijkvoorbeeldenIn fase 4 (2025–2028) staat de duurzame implementatie centraal: kennis en ervaringen worden structureel ingebed in de onderwijspraktijk en de ict-competenties van onderwijsprofessionals en studenten worden versterkt en geborgd.
Samen leren en innoveren
Binnen het samenwerkingsverband is iXperium kennispartner. De opgedane kennis en ervaringen in het samenwerkingsverband wordt teruggebracht naar de scholen en opleidingen door de deelnemers aan het samenwerkingsverband.
Partners nemen deel aan initiatieven zoals:
- Monitor Leren en lesgeven met ict – geeft inzicht in de competenties van docenten en vormt de basis voor gerichte professionalisering.
- Professionaliseringsactiviteiten – samen ontwerpen we evidence-informed professionaliseringsactiviteiten die we samen met de partners uitvoeren.
- Instrumenten – ontwikkeld zijn o.a. de zelfscan digitale geletterdheid voor studenten, de digicheck, de routekaart en het raamwerk voor ondersteuners.
- Werkgroepen– er zijn werkgroepen georganiseerd in twee pijlers (1) professionalisering en (2) onderwijsinnovatie. In deze werkgroepen staat gezamenlijke ontwikkeling en kennisdeling centraal rond thema’s als digitale geletterdheid, gepersonaliseerd leren en AI.
- Learning labs – fysieke en inspirerende omgevingen waar innovatieve ict-toepassingen worden verkend, getest en doorontwikkeld.
- iXperiumteams – op thema’s worden middels de iXperiumteams gewerkt aan de vraagstukken uit de praktijk die leven bij de samenwerkingspartners op een manier waarop alle samenwerkingspartners ervan kunnen leren.
Werkgroepen en thema’s
Binnen de GPA werken onderwijsprofessionals, onderzoekers en beleidsmedewerkers samen aan vraagstukken die spelen binnen het mbo. De werkgroepen binnen de LLICT bieden daarbij ruimte voor kennisontwikkeling, professionalisering en innovatie. Momenteel zijn er werkgroepen rondom de volgende thema’s:
AI en onderwijs
De werkgroep AI en onderwijs onderzoekt hoe kunstmatige intelligentie op een verantwoorde en doelgerichte manier kan worden ingezet binnen het mbo. Daarbij staat niet de technologie zelf centraal, maar de vraag hoe AI kan bijdragen aan beter leren en lesgeven.
De werkgroep ontwikkelt en test praktische toepassingen die docenten en studenten ondersteunen in het leerproces. Zo wordt gewerkt aan een AI-ondersteunde digitale reflectiecoach die studenten helpt om terug te kijken op hun leerproces, leerervaringen te verwerken en vervolgstappen te bepalen. Ook verkent de werkgroep hoe AI kan worden ingezet in verschillende rollen, bijvoorbeeld als tutor, coach of feedbackgever.
De toepassingen worden ontwikkeld op basis van twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek en worden in samenwerking met docenten en studenten steeds verder verfijnd. Zo ontstaat praktische kennis over de mogelijkheden én randvoorwaarden voor een verantwoorde inzet van AI in het onderwijs.
Gepersonaliseerd leren
De werkgroep gepersonaliseerd leren onderzoekt hoe onderwijs beter kan aansluiten bij de verschillen tussen studenten. Daarbij staat niet alleen flexibilisering of de inzet van technologie centraal, maar vooral de vraag hoe studenten meer eigenaarschap kunnen krijgen over hun eigen leerproces.
Binnen de werkgroep werken docenten, onderzoekers en studenten samen aan de ontwikkeling van onderwijs volgens de principes van co-design. Studenten denken daarbij niet alleen mee over hun leerproces, maar dragen ook actief bij aan het ontwerpen en verbeteren van onderwijs. Door praktijkervaringen, onderzoeksinzichten en ervaringen van studenten te combineren, ontstaat steeds meer kennis over wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden.
De werkgroep bouwt voort op de aanpak die is ontwikkeld binnen de MBOin2030 Challenge Gepersonaliseerd Leren en werkt deze verder uit binnen het iXperiumteam Vormgeving van het onderwijs in co-design met studenten. Zo wordt de aanpak verder onderzocht, toegepast en gedeeld met andere opleidingen en instellingen.
Digitale geletterdheid
De werkgroep digitale geletterdheid ondersteunt mbo-instellingen bij het structureel integreren van digitale geletterdheid in het curriculum. Het uiteindelijke doel is om instellingen te helpen studenten goed voor te bereiden op leven, leren en werken in een steeds verder digitaliserende samenleving.
Hiervoor ontwikkelt en verbetert de werkgroep verschillende instrumenten en hulpmiddelen. Een belangrijk voorbeeld is de DigiCheck, waarmee instellingen inzicht krijgen in de digitale geletterdheid van studenten. Daarnaast werkt de werkgroep aan Quickscans die in korte tijd een eerste beeld geven van de digitale vaardigheden van studenten en aan de verdere doorontwikkeling van de DigiCheck, onder meer met extra aandacht voor AI en competenties die betrekking hebben op digitaal welzijn.
Naast de ontwikkeling van instrumenten verzamelt en deelt de werkgroep ook praktijkvoorbeelden, handreikingen en andere materialen. Door kennis en ervaringen uit verschillende instellingen samen te brengen, ontstaan waardevolle inzichten in succesvolle aanpakken én aandachtspunten bij het versterken van digitale geletterdheid.
Docentprofessionalisering
De werkgroep docentprofessionalisering ontwikkelt en verbetert professionaliseringsactiviteiten die docenten ondersteunen bij leren en lesgeven met ict. Daarbij wordt nauw aangesloten bij de professionaliseringsbehoeften van docenten en de inzichten uit de monitor Leren en lesgeven met ict.
De werkgroep ontwikkelt praktische leermaterialen, zoals e-learnings, kennisclips en podcasts, die door deelnemende instellingen kunnen worden opgenomen in hun eigen professionaliseringsaanbod. Daarnaast wordt onderzocht hoe dit aanbod beter kan worden afgestemd op verschillende doelgroepen, leervragen en begeleidingsvormen.
Ook werkt de werkgroep aan de verdere ontwikkeling van het docentcompetentieraamwerk voor leren en lesgeven met ict. Daarbij wordt gekeken hoe actuele ontwikkelingen, zoals AI, op een betekenisvolle manier kunnen worden opgenomen in de competenties en gedragsindicatoren voor onderwijsprofessionals.
Leidinggeven aan digitale onderwijstransformatie
De werkgroep leidinggevenden richt zich op de rol van leidinggevenden bij digitale onderwijstransformatie. Digitale verandering vraagt niet alleen om deskundige docenten, maar ook om leidinggevenden die richting geven aan innovatie, samenwerking stimuleren en voorwaarden creëren voor duurzame ontwikkeling.
De werkgroep ondersteunt instellingen bij het toepassen en verder verankeren van het raamwerk Leidinggeven aan digitale onderwijstransformatie. Daarbij wordt onderzocht hoe het raamwerk kan worden verbonden aan bestaande onderwijsvisies, strategische plannen, HR-beleid en leiderschapsprogramma’s, zodat digitale onderwijstransformatie een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de organisatie.
Daarnaast ontwikkelt de werkgroep professionaliseringsactiviteiten en instrumenten, zoals een reflectie-instrument voor leidinggevenden. Ook worden ervaringen tussen instellingen uitgewisseld, zodat kennis over effectief leiderschap bij digitale transformatie gezamenlijk wordt ontwikkeld en gedeeld.
GPA CONNECT!: samen leren, delen en koers bepalen
Meerdere keren per jaar komen de partners binnen de GPA LLICT bijeen tijdens GPA CONNECT!. Deze bijeenkomsten vormen een ontmoetingsplek waar onderwijsprofessionals, onderzoekers, beleidsmedewerkers en leidinggevenden kennis en ervaringen uitwisselen rond actuele vraagstukken in het mbo.
Tijdens GPA CONNECT! delen de werkgroepen hun opbrengsten, worden nieuwe ontwikkelingen besproken en verkennen partners gezamenlijke kansen voor onderzoek, professionalisering en onderwijsinnovatie. Ook worden praktijkvoorbeelden uit de verschillende instellingen gedeeld, zodat partners van en met elkaar kunnen leren.
GPA CONNECT! draagt bij aan een sterke verbinding tussen onderzoek, praktijk en beleid en helpt om kennis en ervaringen binnen het netwerk verder te verspreiden. Bekijk hieronder het verslag van de verschillende edities van GPA CONNECT!
Over de Gelderse Professionaliseringsagenda (GPA)
De samenwerking iXperium Gelders mbo is ingebed in de Gelderse Professionaliseringsagenda (GPA). De Gelderse mbo’s werken hierin samen om het beste mbo-onderwijs in de regio te realiseren. Ze doen dit door gebruik te maken van elkaars expertise en in co-creatie te werken aan onderwijsinnovatie.
De GPA richt zich op twee domeinen:
- Leren en lesgeven met ict – ict inzetten om verschillen tussen studenten te ondersteunen en het onderwijs te versterken.
- Responsief beroepsonderwijs
iXperium geeft als kennispartner invulling aan het domein Leren en lesgeven met ict. Daarbij ondersteunen we partners bij kennisontwikkeling, experimenten en het delen van best practices.
De twee domeinen van de GPA zijn twee van de vijf sporen in de Onderwijsregio MBO Gelderland. In deze Onderwijsregio schoolbesturen, lerarenopleidingen en de beroepsgroep samen om te zorgen voor voldoende en goed opgeleid onderwijspersoneel.
