iXpact, netwerk gepersonaliseerd leren met en over ict

Over iXpact

Binnen iXpact werkten partners sectordoorsnijdend samen aan gepersonaliseerd leren met en over ict. Partners uit het po, vo, mbo, hbo en wo gaven gezamenlijk vorm aan deze samenwerking. iXpact ontving in de periode 2020–2024 een subsidie vanuit SPRONG Educatief en richtte zich op het organiseren van processen waarmee onderwijsprofessionals bestaande kennis beter in de praktijk konden toepassen. Daarmee ondersteunde iXpact leraren, docenten, lerarenopleiders en leidinggevenden. Het programma bouwde voort op het bestaande netwerk van het iXperium Centre of Expertise Leren met ict.

Doelen van iXpact

Binnen iXpact is gewerkt aan de volgende doelen:

• iXpact richtte een gezamenlijke kennisorganisatie in en versterkte een sectordoorsnijdend onderzoeksnetwerk op het gebied van leren met en over ict.
• iXpact versterkte de vraagarticulatie, kennisdeling en kennisbenutting bij onderwijspartners.
• iXpact versterkte de rol van leidinggevenden in vraagarticulatie en kennisbenutting.
• iXpact stimuleerde de zelfsturing van onderwijspartners bij kenniscreatie.

Inrichten en versterken van de kennisorganisatie

Binnen iXpact stelden partners een onderzoeksnetwerk samen op het gebied van leren met en over ict. Leden uit het mbo, hbo en wo namen deel aan dit netwerk. Het onderzoeksnetwerk voerde periodiek overleg, zowel online als fysiek, en ontwikkelde een gemeenschappelijke taal rond leren met en over ict. Daarnaast werkten de partners aan structurelere samenwerking, onder andere door het indienen van gezamenlijke onderzoeksvoorstellen.

In een aflevering van iXpod vertelde Anneke Smits, lector Onderwijsinnovatie en ICT bij Hogeschool Windesheim, over onderzoek naar digitale geletterdheid van leraren en leerlingen. In een uitgebreid nieuwsbericht lichtte Marc van der Meer zijn rol binnen het onderzoeksnetwerk toe.

Het onderzoeksnetwerk bestond uit de volgende partners:

• Universiteit van Amsterdam – programmagroep Educational Sciences
• Hogeschool Windesheim – lectoraat Onderwijsinnovatie en ICT
• Hogeschool van Amsterdam – lectoraat Didactiek van de Bètavakken
• VISTA college – practoraat Gepersonaliseerd leren en practoraat Digitale Pedagogiek en Didactiek
• Mediacollege Amsterdam, Hout- en Meubileringscollege Amsterdam, ROC TOP en ROC van Amsterdam – practoraat Mediawijsheid
• Zuyd University/Fontys – lectoraat Opleiden in de school
• Open Universiteit – leerstoel Effectief Leren
• HAN University of Applied Sciences – lectoraat Leren met ict
• Tilburg University (tot medio 2023)
• ROC Koning Willem I College – practoraat Innovatiesucces in het mbo (tot medio 2023)

Daarnaast legden iXpact en de partners ook buiten het consortium structurele verbindingen via gezamenlijke onderzoeksaanvragen met andere onderzoekseenheden, zoals het Lectoraat Vernieuwend Onderwijs van Saxion, de Faculteit Gedrags- & Maatschappijwetenschappen en het practoraat Kansrijk Onderwijs van Koning Willem I College. Binnen het Platform PRIO werkten de partners structureel samen met meerdere lectoraten van Fontys, Hogeschool Utrecht en Avans Hogeschool.

Versterken van vraagarticulatie, kennisdeling en kennisbenutting

Binnen iXpact ontwikkelden de partners professionaliseringstrajecten voor verbinders. Een verbinder ondersteunde onderwijsteams en beleidsmakers bij het verhelderen van kennisvragen en stimuleerde evidence-informed werken. Daarnaast verbindde de verbinder onderwijsteams, beleidsmakers en onderzoekers met elkaar.

Tijdens de looptijd van iXpact leidden de partners ruim twee keer zoveel verbinders op als oorspronkelijk beoogd. Bij bijna de helft van de deelnemende instellingen professionaliseerden zij meerdere verbinders. Onderwijspartners gaven aan behoefte te hebben aan professionals in deze rol.

Naast de professionaliseringstrajecten organiseerde iXpact aanvullende activiteiten om vraagarticulatie, kennisdeling en kennisbenutting te ondersteunen, waaronder:

• het faciliteren van kennisdeling tussen learning labs, iXperiumlabs en CTL’s;
• het organiseren van spellenmiddagen en bijeenkomsten;
• de ontwikkeling van instrumenten zoals het spel Hart voor de Zaak;
• het bijdragen aan masterclasses over AI in het onderwijs en het ondersteunen van co-creatieprojectvoorstellen voor NOLAI.

Na vier jaar concludeerde iXpact dat de vraagarticulatie in de onderwijspraktijk was versterkt en leidde dit tot nieuwe kennisvragen, onder andere op het gebied van AI.

Versterken van de rol van leidinggevenden

Ook voor leidinggevenden ontwikkelde iXpact een professionaliseringstraject. De coronaperiode belemmerde de uitvoering van dit traject, doordat fysieke bijeenkomsten niet mogelijk waren en instellingen moeilijk deelnemers konden afvaardigen. De hoge werkdruk onder leidinggevenden zorgde gedurende de hele looptijd voor extra uitdagingen.

Desondanks voerde iXpact tussen 2021 en 2024 drie professionaliseringstrajecten uit. Zes instellingen namen deel, en in totaal professionaliseerden 22 leidinggevenden.

Uit de evaluatie bleek dat leidinggevenden vooral waarde hechtten aan een gepersonaliseerd leertraject dat aansloot bij hun eigen praktijk en collegiaal leren stimuleerde, al gaven sommige leidinggevenden de voorkeur aan een meer gestructureerde aanpak.

Versterken van zelfsturing bij kenniscreatie

iXpact zette iXperiumdesignteams in om complexe onderwijsvragen te vertalen naar innovatieve leerarrangementen. Binnen deze teams vervulden procesbegeleiders en onderzoekers sleutelrollen. iXpact ontwikkelde en versterkte de professionaliseringstrajecten voor deze rollen om onderwijspartners zelfstandiger te laten werken.

Tussen september 2020 en medio 2024 startten 22 deelnemers met deze trajecten. Negen deelnemers rondden het traject af met een certificaat, terwijl zeven deelnemers vervolgden het traject op het moment van schrijven.

Uit evaluaties bleek dat deelnemers tijd nodig hadden om het geleerde in de praktijk toe te passen. Daarom startte iXpact een train-de-trainertraject om eigenaarschap en zelfsturing verder te vergroten.

Producten en resultaten

Er zijn tijdens de looptijd van iXpact een aantal praktijkpublicaties geproduceerd:

• Evaluatie professionaliseringstrajecten iXpact 2020-2024: beschrijft de evaluatie van de vier professionaliseringtrajecten die binnen iXpact ontwikkeld en uitgevoerd zijn.
• Het organiseren van gepersonaliseerd leren met ict: geeft inzicht in de organisatorische condities van gepersonaliseerd leren met ict, besluitvormingsprocessen, volgordelijkheid van veranderingen, rolverdeling en condities.
• Notitie transformatief leren: gaat in op wat transformatief leren is en hoe het gemeten kan worden. Daarnaast beschrijven deze artikelen de resultaten van onderzoek naar hoe op dit moment transformatief leren in iXpact activiteiten wordt gestimuleerd en in hoeverre de activiteiten leiden tot transformatief leren bij deelnemers.
• Notitie vraagarticulatie: beschrijft het proces van vraagarticulatie: wat daarover bekend is uit de literatuur, wat het belang ervan is binnen de context van praktijkgericht onderzoek en onderwijsinnovatie, hoe het proces van vraagarticulatie verloopt en hoe dit proces te stimuleren is. 
• Product iXscan voor onderwijstechnologie (met de bijbehorende handleiding): een tool om de inzet van ict in het onderwijs te beschrijven aan de hand van tien categorieën in een specifieke situatie. De tool dient zowel de evaluatie als het ontwerp van onderwijs.
• iXtreme Oktoberfest: tijdens dit netwerkevent in oktober 2023 gingen partners in een inspirerende setting aan de slag met verschillende vraagstukken en instrumenten op het gebied van leren met en over ict.
• Onderleggers voor het professionaliseringstraject tot verbinder en leidinggevende.
• Twee iXclips over gepersonaliseerd leren met ict: een over gepersonaliseerd leren en het kwadrantenmodel en een over begrippen die samenhangen met gepersonaliseerd leren met ict (motivatie, autonomie, metacognitie, executieve vaardigheden, zelfregulatie en eigenaarschap).

iXpact is mede mogelijk gemaakt dankzij de regieorganen SIA en NRO. Zij lanceerden in januari 2020 het programma SPRONG Educatief om het mogelijk te maken de regionale en landelijke samenwerkingsverbanden binnen het praktijkgericht onderzoek te realiseren.