Fijne feestdagen en vakantie!

Kunst en technologie

Het kernteam van iXperium Health is altijd op zoek naar innovaties en kansen. Jos en Justine vroegen zich af zou je ook een kunstwerk kunnen maken met een hoogdruk die gemaakt is in een 3d-printer. Hoogdruk is een grafische techniek waarbij de drukinkt zich voor het afdrukken op de verhoogde gedeelten van de drukvorm bevindt. Denk aan een stempel, een linosnede of een houtgravure. Normaal haal je bij een hoogdruk materiaal weg. Wij vertaalden deze techniek naar een 3d-print waarbij je juist een drukvorm ophoogt in plaats van materiaal weg te snijden.

Kunst AI en open source

Omdat we ons kerstkunstwerk extra technologie wilde meegeven hebben we het ontworpen met AI. We gebruiken in onze media al vaker onze blauwe kat FliX als influencer die kennis deelt. Dus het was logisch dat Flix ook terug komt in onze prent. We gaven AI (die al eerder afbeeldingen had gemaakt van FliX) de prompt “Wil je voor mij een afbeelding maken van de blauwe kat op ski’s met een kerstboom met op de achtergrond strakke vormen van sneeuwkristallen die het getal 2026 maken, die ik kan gebruiken voor het ontwerp van een linosnede?”. Chatgpt vroeg toen “Wil je dat de stijl eenvoudig en contrastrijk is (zoals bij een echte linosnede — dus met duidelijke vlakken, weinig details en sterke vormen)? En wil je dat de kleurstelling beperkt blijft tot bijvoorbeeld 2 à 3 kleuren uit het bestaande palet (bijv. blauw, wit en geel). Als je dat bevestigt, maak ik de afbeelding helemaal geschikt voor linosnede-ontwerp (PNG, klaar voor afdruk of sjabloon).” Uiteraard was het antwoord “ja graag duidelijke vlakken, weinig details en sterke vormen en max driekleuren.’

Van ontwerp naar drie drukgangen

Daar kwam een mooie afbeelding uit maar er zat in de afbeelding nog veel ruis aan kleuren waarmee de afbeelding nog niet geschikt was om te vertalen naar drie drukgangen van een 3-kleurenprent. We vroegen daarna aan Chatgpt hoe bewerken we de afbeelding zo dat we er wel mee verder kunnen. De oplossing lag in de site van de open source community Gimp. Toen hadden we een afbeelding zuiver in drie kleuren. Die konden we met Inkscape omzetten naar drie afbeelding in spiegelbeeld (want we gaan drukken), voor iedere kleur een drukgang. Daarna maakten we met Inkscape van iedere drukgang een vectorbestand en deze weer naar een .stl-bestand waarmee je een 3d-printer kunt aansturen. Het ontwerp voor de print was klaar.

Nu kwam de test om te kijken van welk materiaal we ons drukblok wilden maken. We deden tests met hout uit de lasersnijder (die pakte de inkt niet mooi gelijkmatig en het details verdwenen), PLA het biologisch afbreekbaar materiaal wat we normaal gebruiken voor 3d-prints (dat hield de verf niet goed vast) en TPU (een ander materiaal wat je gebruikt in een 3d-printer) en die deed precies wat we wilden.

Hoogdruk in drie kleuren

Daarna gingen we drukken. Bij een meerkleurendruk is het belangrijk dat je het papier steeds goed aanlegt zodat de drie drukgangen goed aansluiten. Google leerde ons dat je dan een registreerpin kunt gebruiken. Na uitleg op youtube vonden we wat we nodig hadden op Thingiverse, konden we ook die 3d-printen en gingen we drukken!

In het atelier van de creatieve opleidingen staat een drukpers dus daar konden we aan de slag. Na een paar tests pasten we de kleuren nog aan. Linosnede-expert, docent en kunstenaar René Donders adviseerde en keek graag mee naar de techniek en het resultaat.

Is het nog kunst als AI meedoet?

Het ontwerp kreeg ook genoeg aandacht van studenten uit het atelier. “Wat een mooi ontwerp”, “ah wat een leuke kat”. Tot ze hoorden dat AI ons had geholpen om ons kunstwerk te ontwerpen. “Oh maar dat maak je met een druk op de knop, dan is het geen kunst”. “Als je zo een ontwerp maakt is het niet creatief” “Zo is het ambacht er af”. Tsja, daar kunnen we nog wel eens over doorpraten. Want we hebben eerder wel gewerkt aan prompts voor het het ontwerp van onze FliX.

Hoe zit dat dan? Kun je met AI kunst maken? Kan AI je helpen? We kregen ook de opmerking dat AI de auteursrechten van kunstenaars geweld aandoet. “Als je AI gebruikt dan steel je van de makers”. Maarja, veel kunstenaars gebruiken zelf vaak een kunstwerk van een voorganger als studie of inspiratie, is dat dan ook geen kunst? En hoe zit het dan met een bronzen beeld wat iemand anders voor je giet? Of … hoe zit het met drukwerk?

Nieuwe materialen en tools

Voor ons blijft deze ontwerpreis een kans om nieuwe materialen en tools te ontdekken waarmee je kunst kunt maken. In dit geval een hoogdruk. De 3d-print-techniek geeft je andere mogelijkheden dan een linosnede of houtsnede. Je kunt bijvoorbeeld op een andere manier details gebruiken. En ja, ontwerpen met AI. Wij denken dat als je AI gebruikt als extra tool of materiaal dan je dan prima kunst kunt maken, de mens blijft betrokken.

iXbites

In 2026 organiseren we een ixbites over AI, 3d-printen en kunst, en dan ook over de ethiek, auteursrechten en het gesprek en discussie over creativiteit en technologie. Doe je mee?