Audiovisueel materiaal voor het voeren van gesprekken met leerlingen bij de Anne Flokstraschool

Wat is de vraag van de Anne Flokstraschool?

De De Anne Flokstraschool participeert in de Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict. Op de school zitten leerlingen met een speciale onderwijs- en ondersteuningsbehoeften. Om met deze doelgroep te communiceren wordt veel gewerkt met beelden (pictogrammen). De school vraagt zich af hoe leerlingen van leerroute 3 meer regie kunnen krijgen op hun leerproces door hen zelf beelden te laten maken. Daarnaast speelt de vraag hoe deze beelden leerlingen kunnen helpen om zichzelf te presenteren en ter ondersteuning van het leerproces. Het gaat hierbij om leerlingen van het voortgezet speciaal onderwijs (VSO) (12-20-jarigen).

Wat doet het designteam?

Het designteam is gestart met het verhelderen van wat er van deze doelgroep verwacht kan worden. Er is een vraag gesteld aan de NRO Kennisrotonde: Wat is er bekend over het effect van het gebruik van door de leerling gemaakte beelden op de ontwikkeling van metacognitieve vaardigheden bij leerlingen met een jonge ontwikkelingsleeftijd of laag IQ?

Daarnaast is er literatuuronderzoek gedaan op het gebied van metacognitieve vaardigheden van deze doelgroep. Op basis van de bevindingen is ervoor gekozen om de focus te leggen op reflectieve vaardigheden. Hierbij is reflectie aan de hand van beelden een middel voor het waarnemen en herkennen om tot transfer van het geleerde te komen. Ook is literatuur verkend om verder te komen met de vraag wat deze doelgroep nodig heeft om tot transfer van het geleerde te komen binnen de Theory of Mind, de ontwikkelingsstadia van Piaget, LAKS ontwikkelingsdenken en mediërend leren.

Wat heeft het designteam tot nu toe opgeleverd?

Het designteam heeft een eerste set ontwerpeisen opgesteld aan de hand van de verkende literatuur. Daarnaast is er gebruik gemaakt van het antwoord op de vraag aan de Kennisrotonde en informatie van Emiel van Doorn, een expert op het gebied van mediërend leren. Het designteam heeft nagedacht over hoe beelden ingezet kunnen worden in de praktijk. Dit doet het team door samen gefilmde conversaties tussen leerlingen en docenten te analyseren en door zich verder te verdiepen in gesprekstechnieken voor deze doelgroep.

Vanwege de coronamaatregelen heeft het designteam in de eerste helft van 2021 niet kunnen experimenteren met het maken van beelden. Het designteam is in schooljaar 2021-2022 uitgebreid met groepsleiding en stagecoördinatoren. Er is een projectplan opgesteld, waarbij de focus ligt op het maken van beelden en het borgen en evalueren van de processen daaromheen. Verschillende groepsleiders maken filmopnames bij een aantal leerlingen, zodat elke leerling terug kan kijken op filmbeelden van meerdere momenten in het jaar. Gesprekken die zij voeren met de leerling aan de hand van deze filmbeelden helpen de leerling om inzicht te krijgen in de eigen competenties. Het proces loopt nu via twee stromen:

  1. Tijdscapsule: een aantal keer per jaar voert de groepsleiding gesprekken met leerlingen over wat zij willen leren en hoe zij zich op bepaalde competenties ontwikkelen (zoals afspraken nakomen of nauwkeurig werken). Filmopnames helpen hierbij om visuele ondersteuning te bieden bij de reflectie.
  2. Stagegesprek: de leerling geeft aan welke vaardigheid hij wil leren, hoe concreter hoe beter. De filmbeelden worden gebruikt om de ontwikkeling in beeld te brengen en hierover het gesprek te voeren met de leerlingen.

Op basis van een aantal gemaakte filmpjes heeft het designteam met ondersteuning van de onderzoeker en procesbegeleider een kader geschetst waarmee de groepsleiding meer houvast krijgt bij het filmen (wat film je, wat wil je met de film bereiken?). De school experimenteert intussen verder met het maken van filmpjes en met de gesprekken daarover met leerlingen.

Het designteam maakte een instructiefilmpje over gesprekstechnieken om leerkrachten te helpen bij het voeren van gesprekken met leerlingen.

Dit designteam maakt deel uit van de Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict PO.