Gepersonaliseerd leren bij kernconcepten bij Het Telraam

Wat is de vraag van basisschool Het Telraam?

Basisschool Het Telraam participeert in de Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict. De school wil graag het eigenaarschap van leerlingen vergroten, met name in het leergebied oriëntatie op jezelf en de wereld (OJW). Binnen dit leergebied werkt de school met kernconcepten, waarbij de kerndoelen van OCW als uitgangspunt worden gehanteerd. Deze werkwijze biedt veel mogelijkheden voor recht doen aan verschillen tussen leerlingen, maar die worden nog niet genoeg benut. Daarom is er een designteam gestart om dit probleem onderzoeksmatig aan te pakken. 

Het verhelderen van de vraag wees uit dat de school vooral belang hecht aan het vergroten van de betrokkenheid van leerlingen, onder andere via het stimuleren van hun nieuwsgierigheid, hun eigen verantwoordelijkheid en door hen onderzoekend en ontdekkend te laten leren. De school wil dat leerlingen een actieve leerhouding krijgen, maar weet nog niet goed hoe dat aan te pakken en wil weten hoe een dergelijke leerhouding door alle leerjaren heen kan worden gestimuleerd. 

Wat doet het designteam? 

Via literatuurverkenning, consultatie van het team van de school, een workshop vraaggestuurd leren en een eerste try-out heeft het designteam de praktijkvraag verder verkend. Na deze eerste verkenning van literatuur is vraaggestuurd leren besproken als manier om het onderwijs in kernconcepten vorm te geven en te ervaren. In november 2019 is een eerste ontwerp van lessen rond het kernconcept Verkeer aan de hand van de uitgangspunten van vraaggestuurd leren voor groep 5/6 uitgewerkt en uitgevoerd. Daarbij heeft een groep leerlingen de ruimte gekregen eigen leervragen te onderzoeken en heeft een andere groep leerlingen gewerkt aan de hand van vragen die de leraar vooraf over het thema had geformuleerd waren. De leerkracht in het designteam die de Master Ontwerpen van Eigentijds Leren (MOVEL) volgt, heeft hier praktijkonderzoek naar gedaan. 

Naar aanleiding van deze try-out is er in het designteam gesproken over de sleutelvaardigheden (praten, onderzoeken, oplossen, opzoeken, samen, ik, maken en denken) van de Critical Skills waaraan in het hele onderwijs van Het Telraam aandacht wordt besteed. Er is besloten de integratie van de sleutelvaardigheden bij kernconcepten centraal te stellen in het ontwerp van het arrangement in het kader van de onderzoekswerkplaats.  

De school wil voor een aantal sleutelvaardigheden de werkwijze en het onderwijs dusdanig vormgeven dat deze werkwijze toegepast kan worden bij andere sleutelvaardigheden. Betrokkenheid en eigenaarschap zijn de basis voor het innovatievraagstuk. 

Wat heeft het designteam tot nu toe opgeleverd? 

In de periode februari tot en mei 2020 is een rubric voor de sleutelvaardigheden van de sleutel Opzoeken (informatievaardigheden) voor groep 3-4 ontwikkeld en uitgeprobeerd door de leraar van groep 3-4, tevens lid van het designteam. Daarnaast hebben de leerkracht uit groep 5, tevens MOVEL-student, en de LIO-stagiairs van de groepen 5 en 7-8 in het kader van hun Pabo afstudeeronderzoek rubrics voor de sleutelvaardigheden van de sleutel Opzoeken ontwikkeld, uitgeprobeerd en onderzocht. Met behulp van het actantnetwerk is begin schooljaar 2020-2021 met het team een eerste invulling gegeven aan het beoogde leerarrangement. Dit vormt het uitgangspunt bij het verbreden van de try-out naar de totale bovenbouw. Op basis van de beoogde resultaten en de thema’s die in de werkhypothese centraal stonden (betrokkenheid en motivatie, zelfregulatie, differentiatie, OJW resultaten en sleutelvaardigheden) is een onderzoeksplan opgesteld. De leraren hebben zelf het aanbod geëvalueerd en daar gezamenlijk lessen uit getrokken voor het vervolg. Zo was het aanbod gedifferentieerd in niveau, aanpak en leerdoel. Het designteam heeft afgesproken om op dit moment te differentiëren in niveau en aanpak, maar de leerdoelen nog gelijk te houden, om het overzichtelijk te houden voor de leerlingen. Verbreding naar de gehele bovenbouw is inmiddels gelukt en in oktober 2021 zijn al deze groepen leerlingen geobserveerd door de leden van het designteam om in kaart te brengen wat er nu gebeurt. Op basis van de observaties en het opstellen van het beoogd leerarrangement voor 2021-2022 is besloten om ict een prominentere plek te geven in het leerarrangement. De rubrics worden nog niet verder uitgebreid en naar andere sleutelvaardigheden. Het werken met de rubrics wordt gekoppeld aan de feedback – feedforward – feedup die de leraren aan de kinderen geven. Dit schooljaar wordt ook geobserveerd bij het uitvoeren van het leerarrangement. Daarbij wordt vooral gekeken naar de differentiatie, de inzet van ict en de feedback, forward en feedup die de kinderen krijgen van hun leerkracht. De inzet van ict wordt gestimuleerd door de mediamentor. Daarbij wordt tevens aangesloten op de resultaten van de toets op ict-vaardigheden van leerlingen en een doorgaande leerlijn instrumentele vaardigheden van een andere school. Daarnaast bezoeken alle klassen in de maanden maart-mei 2022 het iXperium. Tijdens het bezoek krijgen alle groepen van de bovenbouw hetzelfde programma met betrekking tot presentatievaardigheden (Hoe presenteer jij?) en bereidt de MOVEL-student de bezoeken met alle leerkrachten voor. 

De huidige rubrics worden aangescherpt aan de hand van concreet gedrag. Dit gebeurt door de leerlingen zelf op te laten schrijven welk gedrag ze zien of horen wanneer ze een bepaald onderdeel op een bepaald niveau beheersen.

De eindproducten komen binnenkort op deze pagina te staan.

Dit designteam maakt onderdeel uit van de Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict PO.