Metacognitieve vaardigheden versterken bij De Bongerd

Wat is de vraag van basisschool de Bongerd?

Basisschool de Bongerd participeert in de Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd Leren met ict. De school wil liefde voor leren aanwakkeren bij de leerlingen. Ze willen leerlingen zien die leergierig, nieuwsgierig en betrokken zijn. De school is daarom bezig het onderwijs (langzaamaan) steeds meer vorm te laten geven door leerkracht én leerling. Leraren hebben de afgelopen jaren onder andere geëxperimenteerd met bewegend leren, Snappet voor rekenen en spelling, werken met doelen, handelend rekenen, leesonderwijs en andere vormen van instructie.

De Bongerd wil nu onderwijs vormgeven waarbij de leerlingen nóg meer betrokken worden bij hun eigen leerproces en ontwikkeling. Ze willen daarbij inzetten op het versterken van metacognitieve vaardigheden van leerlingen, zodat zij meer eigenaar van hun eigen leerproces kunnen worden. De school vraagt zich ook af hoe ict hierbij ingezet kan worden.

Wat doet het designteam?

Het iXperiumdesignteam van De Bongerd onderzoekt hoe onderwijs vormgegeven kan worden waarin leerlingen metacognitieve vaardigheden aanleren en inzetten om hun eigen leerdoelen te bepalen en te behalen. Dit doet het designteam door bij leerlingen in groep 6 de metacognitieve cyclus in te zetten, zodat leerlingen meer betrokken worden bij het eigen leerproces. Ze hebben een lessenserie ontwikkeld waarbij elke twee tot drie weken een van de metacognitieve vaardigheden centraal staat. Leerlingen krijgen via expliciete instructie en modelling door de leraar kennis over de metacognitieve vaardigheden. De leraar koppelt de vaardigheid zo veel als mogelijk aan bestaande opdrachten bij verschillende vakken. Leerlingen ervaren in welke mate ze over de vaardigheid beschikken en houden hun eigen ontwikkeling tijdens de weken bij in een meetlat.

Wat heeft het designteam tot nu toe opgeleverd?

Op initiatief van de mediamentor en onderzoeker is er een prototype gemaakt van een Google Site in combinatie met Google Forms, waarin leerlingen de eigen ontwikkeling kunnen vastleggen en daarbij op maat tips krijgen voor doorontwikkeling van de eigen vaardigheden. Dit prototype wordt mogelijk nog verder uitgewerkt en getest. Ook is er een plan om leerlingen elkaar te laten helpen door elkaar tips en uitleg te geven in zelfgemaakte  filmpjes (bijvoorbeeld met gebruik van een green screen,  posters gemaakt in Canvas, en animaties. Op deze manier leren de leerlingen metacognitieve vaardigheden uitleggen, spreekt iedereen dezelfde taal en ontwikkelen leerlingen geavanceerde ict-vaardigheden.

Uit de experimenten en de bespreking van het actantnetwerk zijn twee aandachtspunten gekomen waar het designteam nog mee aan de slag gaat:

1.          Vanuit expliciete instructie moet er ook nog aandacht komen voor de manier waarop leerlingen zich actief kunnen ontwikkelen op deze vaardigheden. Het is nu nog te leraargestuurd, waarbij leerlingen een redelijk passieve rol hebben.

2.          Een ict-component met meerwaarde moet nog worden toegevoegd aan het arrangement. De mediamentor heeft hiervoor een aantal mogelijke ict-tools gepresenteerd aan het designteam.

De leraren hebben voor elke leerling in groep 6 een map gemaakt. Elke vaardigheid kent eenzelfde opbouw:

  • Introductie met een terugblik op de vorige vaardigheid, een poster, filmpjes, klassengesprek en voorbeelden van de vaardigheid in de klas.
  • Ik-cirkel waarbij kind zelf de beginsituatie aangeeft
  • Meetlat waarin de leerlingen zelf de beginsituatie aangeeft
  • Inoefening met suggesties voor de leraar
  • Evalueren waarbij de leerling de ik-cirkel en de meetlat bijwerkt en klassikale nabespreking

Het designteam zal evalueren in welke mate leerlingen de instructie over metacognitieve vaardigheden begrijpen en kunnen toepassen. Ze bespreken de vorderingen regelmatig met de rest van het schoolteam. Het doel is om vanaf 2022-2023 in alle groepen op dezelfde manier aandacht te besteden aan metacognitieve vaardigheden.

Bekijk hier ook een interview met een designteamlid.

Kennisclip over Metacognitie van het iXperiumdesignteam van de Bongerd

De eindproducten komen binnenkort op deze pagina te staan.

Dit designteam maakt deel uit van de Onderzoekswerkplaats Gepersonaliseerd leren met ict PO.